Experts verdeeld over rol van AI in wetenschap

Nederlandse experts zijn verdeeld over welke rol generatieve AI zoals ChatGPT moet spelen in de toekomst van de wetenschap. Dat blijkt uit het rapport 'Regie over AI in de wetenschap' dat het Rathenau Instituut vandaag publiceert. Het instituut roept betrokkenen op om snel met elkaar keuzes te maken, want anders valt er niks meer te kiezen.

Op dit moment worden veel wetenschappers aangemoedigd om generatieve AI te gebruiken. Deze technologie, afgekort als GenAI en bekend van ChatGPT, Gemini en Claude, biedt nieuwe mogelijkheden voor wetenschappelijk onderzoek. GenAI kost echter veel energie, versterkt technologische afhankelijkheden en schept methodologische en ethische problemen.

Het Rathenau Instituut onderzocht daarom met belanghebbenden en experts op het gebied van wetenschap en wetenschapsbeleid hoe het ideale wetenschapssysteem van de toekomst eruit zou kunnen zien en welke plaats GenAI daarin heeft. Dat leverde drie wenselijke toekomstbeelden voor 2040 op: de gedeelde wetenschap, de versnellende wetenschap en de ambachtelijke wetenschap.

De toekomstbeelden voor 2040 bleken zover uiteen te lopen, dat geen enkele actie in het heden alle toekomstbeelden tegelijk vooruit kan helpen.

'Aan de ene kant is dat natuurlijk slecht nieuws,' zegt projectleider Laurens Hessels, 'Want er zijn dus nu geen kant-en-klare acties waarbij je nog iedereen te vriend houdt.' Maar volgens Hessels kun je er ook een positieve draai aan geven. Hij vindt het duidelijk tijd om met elkaar in gesprek te gaan over welke toekomst we echt willen. 'Want anders hebben we niets meer te kiezen en eindigen we bij een vierde toekomstbeeld, de nachtmerrie van gecommercialiseerde pseudowetenschap.'

Het Rathenau Instituut geeft in het rapport een aantal vragen die kunnen helpen bij het gesprek over de toekomst van de wetenschap, zoals: moet competitie in de wetenschap het leidende principe blijven? Moet de wetenschap intensiever samenwerken met de samenleving? Wil Nederland nationaal of Europees investeren in digitale infrastructuur?