GTS: Nederland en Europa onvoldoende voorbereid op langdurige verstoring gasaanvoer

Gasunie Transport Services (GTS), een dochterbedrijf van Gasunie, heeft een weerbaarheidsanalyse gepubliceerd over de robuustheid van het Nederlandse en Europese gassysteem bij langdurige verstoringen in de gasaanvoer. Uit het rapport blijkt dat aanvullende maatregelen nodig zijn om een mogelijk gastekort bij een maandenlange verstoring op te kunnen vangen.

GTS adviseert als onafhankelijk deskundige de Ministerie van Klimaat en Groene Groei over de leveringszekerheid van gas. Volgens de analyse is Nederland goed voorbereid op normale situaties, zoals koude winters of kortdurende uitval van infrastructuur. Voor langdurige en grootschalige onderbrekingen van de gasaanvoer geldt dat echter niet.

Om dergelijke scenario’s op te vangen zijn volgens GTS maatregelen nodig, zoals het operationeel houden van bestaande gasopslagen en het opbouwen van een strategische noodvoorraad. Daarbij adviseert het bedrijf om te onderzoeken welk deel van het zogenoemde kussengas kan worden ingezet. Het doel is om vóór de winter van 2026-2027 een strategische noodvoorraad van voldoende omvang te realiseren.

Groeiende afhankelijkheid van import

De Nederlandse gasvoorziening is de afgelopen jaren sterk veranderd. Waar Nederland vroeger netto-exporteur van gas was, is het land tegenwoordig voor ongeveer 67 procent van het gasverbruik afhankelijk van import.

Naast gas uit Noorwegen komt een steeds groter deel van de aanvoer als vloeibaar aardgas (LNG), onder meer uit de Verenigde Staten.

Tegelijk blijft aardgas de komende decennia een belangrijke rol spelen in het energiesysteem. Het wordt gebruikt door industrie en huishoudens en speelt bovendien een cruciale rol in elektriciteitscentrales die schommelingen in zonne- en windenergie opvangen.

Volgens GTS vergroot de combinatie van importafhankelijkheid, geopolitieke spanningen en een energiesysteem in transitie de kwetsbaarheid van Nederland. Een langdurige verstoring van de gasaanvoer kan leiden tot extreme prijsstijgingen, economische schade en toenemende energiearmoede, vergelijkbaar met de Europese gascrisis na de Russische invasie van Oekraïne in 2022.

Hans Coenen, lid van de raad van bestuur van Gasunie, noemt realistische voorbereiding daarom essentieel. “Het huidige geopolitieke klimaat vraagt om voorbereid te zijn op onverwachte situaties op de lange termijn. Het rapport laat zien waar de knelpunten liggen en welke maatregelen nodig zijn om de weerbaarheid van het gassysteem te vergroten.”

Strategische gasvoorraad

Nederland beschikt over vier grote ondergrondse gasopslagen in voormalige gasvelden. Samen bevatten deze ongeveer 137 TWh aan zogenoemd werkgas en circa 300 TWh aan kussengas.

Voor een normaal gasjaar is ongeveer 115 TWh aan werkgas nodig om aan de reguliere leveringszekerheid te voldoen. Het resterende volume kan, samen met een deel van het kussengas, volgens GTS worden ingezet als strategische noodvoorraad bij langdurige verstoringen.

Kussengas is gas dat permanent in de opslag blijft om voldoende druk te behouden om het werkgas eruit te halen. In uitzonderlijke noodsituaties kan een deel ervan worden ingezet om tekorten te beperken. In Nederland gaat het om circa 300 TWh, terwijl op Europees niveau ongeveer 800 TWh kussengas beschikbaar is.

Hoewel dit technisch mogelijk is, houdt GTS er in zijn analyse geen rekening mee dat het Groningenveld opnieuw wordt ingezet als strategische reserve, vanwege de huidige politieke besluitvorming en wetgeving.

Volgens Coenen is een strategische gasvoorraad essentieel voor de leveringszekerheid. “Door de opslagen extra te vullen en in uiterste nood een deel van het kussengas te gebruiken, kunnen langdurige tekorten worden gedempt en extreme prijsstijgingen worden voorkomen.”

Europese samenwerking nodig

Een langdurige verstoring van de gasaanvoer is volgens GTS geen nationaal probleem, maar een Europees risico. Het bedrijf benadrukt dat EU-lidstaten gezamenlijk de risico’s moeten beoordelen en afspraken moeten maken over de inrichting en inzet van strategische noodvoorraden.

De komende herziening van de Europese regels voor gasleveringszekerheid biedt volgens GTS een belangrijke kans om hierover duidelijke afspraken te maken. Daarbij moet ook worden vastgelegd hoe een strategische gasvoorraad snel kan worden ingezet bij dreigende langdurige verstoringen, om zowel huishoudens als industrie te beschermen.

Download hier het rapport